witaminy

Witaminy to różnorodne związki organiczne niezbędne dla życia i prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka – zarówno ich brak (awitaminoza), znaczny niedobór (hipowitaminoza), jak i nadmiar (hiperwitaminoza) są przyczyną wielu różnych chorób i przykrych dolegliwości zdrowotnych, nie wspominając o zwiększonym ryzyku zapadnięcia na choroby cywilizacyjne. Pomimo, iż witaminy nie są materiałem budulcowym dla organizmu (jak składniki mineralne), oraz nie dostarczają organizmowi żadnej energii (jak składniki odżywcze), to jednak są konieczne dla zachowania dobrego zdrowia – witaminy są niezbędne przede wszystkim do prawidłowego funkcjonowania procesów metabolicznych zachodzących w komórkach i utrzymania wszystkich najważniejszych funkcji organizmu. Część witamin ma ponadto silne właściwości antyoksydacyjne (przeciwutleniające), chroniące organizm przed wyjątkowo szkodliwym działaniem wolnych rodników, sprzyjających powstawaniu wielu groźnych chorób, w tym nowotworów – do przeciwutleniaczy należą m.in. witaminy A, C i E. W przypadku większości witamin, człowiek nie posiada zdolności ich syntezy, a nawet jeśli posiada, to wytwarza je w niewystarczających dla organizmu ilościach, dlatego muszą one zostać dostarczane do organizmu wraz z pożywieniem i to w odpowiednich ilościach.


Warto wiedzieć, że niektóre witaminy, pod wpływem różnych procesów są wytwarzane samodzielnie przez organizm, np. w skórze pod wpływem promieniowania słonecznego (witamina D), lub w przewodzie pokarmowym z prowitamin (witamina A), lub dzięki bakteriom jelitowym (witaminy z grupy B, witamina K), a dzięki jednemu z aminokwasów wchodzących w skład białek, w ustroju może powstać witamina PP – witaminy te są jednak wytwarzane w niewystarczających dla organizmu ilościach, dlatego muszą zostać uzupełnione w diecie.


Podział witamin

Witaminy dzielą się ze względu na rozpuszczalność, czyli na rozpuszczalne w wodzie, do których należą witaminy z grupy B, witamina PP, C, kwas foliowy i pantotenowy, oraz na rozpuszczalne w tłuszczach, do których należą witaminy A, D, E i K. Witaminy rozpuszczalne w wodzie, a właściwie ich nadmiar, jest usuwany z organizmu wraz z moczem, w związku z czym trudno je przedawkować. Natomiast w przypadku witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, o przedawkowanie nie trudno, gdyż są one magazynowane przez organizm w wątrobie i tkance tłuszczowej, co w przypadku przedawkowania ma przykre konsekwencje zdrowotne – różne w zależności od konkretnej witaminy. Kolejną różnicą między witaminy rozpuszczalnymi w wodzie, a rozpuszczalnymi w tłuszczach jest wpływ witamin na wysoką temperaturę – witaminy rozpuszczalne w wodzie, pod wpływem obróbki termicznej ulegają częściowemu zniszczeniu, w odróżnieniu od witamin rozpuszczalnych w tłuszczu, które są dość odporne na wysoką temperaturę.


Poszczególne witaminy mają zupełnie odmienny skład chemiczny od pozostałych, przez co stanowią bardzo zróżnicowaną grupę – jedne z nich to kwasy (np. witamina C), inne pochodne kwasów (np. witamina PP), jedne są zbudowane z jednorodnych cząsteczek, a inne z wielu różnych substancji chemicznych (np. witaminy z grupy B). Znaczne różnice w budowie poszczególnych witamin powodują, że mają one bardzo różne właściwości, choć niektóre mają wspólne, np. niewielka grupa witamin (A, C i E) ma podobne właściwości przeciwutleniające.


Znaczenie witamin dla zdrowia człowieka

Najważniejszą rolą witamin w organizmie człowieka jest ich rola w metabolizmie, czyli w procesie przemiany materii – witaminy koordynują złożone reakcje biochemiczne zachodzące w organizmie, przede wszystkim rozkład związków dostarczanych z pożywieniem na prostsze lub bardziej złożone elementy. Najogólniej mówiąc, witaminy odpowiadają za prawidłowe funkcjonowanie procesów przekształcania spożytego pokarmu na poszczególne składniki odżywcze, czyli na białka, tłuszcze i węglowodany, a następnie za wykorzystanie ich jako budulca dla komórek lub jako źródła energii dla organizmu. Należy dodać, że witaminy nie dostarczają żadnej energii dla organizmu, ani nie stanowią budulca dla komórek.


Rola witamin w procesie przemiany materii nie jest jednak najbardziej znaną funkcją witamin – znane są one przede wszystkim ze swoich leczniczych, prozdrowotnych właściwości, przeciwdziałających różnym chorobom i dolegliwościom (pełniąc rolę profilaktyczną), oraz wspomagających ich leczenie, a także łagodzących ich objawy.


Na największą uwagę spośród tych związków zasługuje niewielka grupa witamin o właściwościach przeciwutleniających, czyli witaminy A, C i E – witaminy te są silnymi przeciwutleniaczami, hamującymi reakcje utleniania w organizmie i powstrzymującymi tym samym proces powstawania wolnych rodników, które uszkadzają komórki organizmu, zakłócając jego prawidłowe funkcjonowanie i sprzyjając rozwojowi wielu groźnych dla zdrowia i życia chorób. Przeciwutleniacze, w tym witaminy A, C i E chronią organizm m.in. przed chorobami układu krwionośnego i nerwowego, zmniejszają ryzyko występowania nowotworów i opóźniają proces starzenia się organizmu.

Niedobór witamin w diecie lub ich całkowity brak – czyli hipowitaminoza i awitaminoza

Wszystkie niezbędne organizmowi witaminy muszą zostać do niego dostarczone wraz z żywnością i to w odpowiednich ilościach – niestety, współczesna dieta i współczesne produkty spożywcze są zdecydowanie uboższe w witaminy niż jeszcze kilkanaście, kilkadziesiąt lat temu, w związku z czym, w diecie współczesnych ludzi brakuje niektórych witamin. Niedobory witamin, nazywane hipowitaminozą są zazwyczaj niewielkie i nie mają większego wpływu na zdrowie, są jedynie przyczyną niewielkich dolegliwości zdrowotnych – dolegliwości te są jednak sygnałem ostrzegawczym przed rozwojem poważniejszej choroby, która może się rozwinąć, jeśli braki witamin nie zostaną właściwie uzupełnione. Szczególnie groźny dla zdrowia jest stan niedoboru utrzymujący się przez dłuższy okres czasu (wiele miesięcy, a nawet lat), szczególnie w przypadku, gdy niedobór jest znaczny, co niestety zdarza się coraz częściej – jest to wina diety ubogiej w żywność naturalną i bogatej w żywność przetworzoną. Niestety, dolegliwości zdrowotne towarzyszące hipowitaminozie, często nie są uznawane za objawy niedoboru witamin, co uniemożliwia właściwą terapię i może doprowadzić do przykrych konsekwencji zdrowotnych.


Należy ponadto wspomnieć o awitaminozie, czyli całkowitym braku witamin lub witaminy, jednak takie sytuacje zdarzają się bardzo rzadko, zazwyczaj podczas rygorystycznych i długich głodówek, ubogich w warzywa i owoce – awitaminoza może zagrażać życiu.


Najczęstsze objawy niedoboru witamin: nawracające infekcje (niedobór witaminy C), skurcze mięśni i drganie powiek (niedobór witaminy C lub E), zaburzenia widzenia, szczególnie o zmroku (niedobór witaminy A), łamiące, rozdwajające się włosy i łamliwe paznokcie (niedobór witaminy A, B5 lub H), pęknięcia kącików ust (niedobór witaminy B2 lub kwasu foliowego), sucha, łuszcząca się skóra (niedobór witaminy A lub H), oraz osłabienie, łatwe męczenie się i problemy z koncentracją (niedobór witaminy B1, B2, C lub E). Należy zaznaczyć, że objawy te wcale nie muszą być skutkiem niedoboru witamin, bowiem może je wywoływać wiele innych czynników i chorób.


Naturalne witaminy, a suplementy diety

Codzienne dostarczanie do organizmu odpowiedniej ilości wszystkich niezbędnych witamin, wymaga przede wszystkim odżywiania się zgodnie z piramidą żywieniową, a więc spożywania kilku porcji warzyw i owoców, a także innych naturalnych produktów (np. pełnoziarnistych produktów zbożowych i produktów odzwierzęcych, oraz ryb) – jednak z różnych powodów, często nie jest to możliwe, np. ze względu na sezonowość warzyw i owoców, lub znaczna obecność w diecie produktów ubogich w witaminy, jak żywność wysoko przetworzona.


W związku z tym, w celu uzupełnienia wszelkich niedoborów witamin w diecie, powstały suplementy diety, oraz specjalne produkty spożywcze, które zostały sztucznie wzbogacone w witaminy – choć suplementy diety są na ogół uważane za produkty bezpieczne, to należy zaznaczyć, że suplementacja witamin może łatwo doprowadzić do ich przedawkowania (np. w wyniku nie stosowania się do informacji z opakowania lub dodatkowych, nadmiernych porcji witamin z innych produktów), a ponadto, witaminy te są mniej przyswajalne, niż ich naturalne odpowiedniki.


Choć naturalne witaminy w naturalnych produktach są zdrowsze, bezpieczniejsze i lepiej przyswajalne, niż ich syntetyczne odpowiedniki w suplementach diety, to nie zawsze mamy możliwość zaspokojenia zapotrzebowania na te cenne składniki – w takim przypadku, suplementacja witamin jest dobrym rozwiązaniem, o ile odbywa się zgodnie ze wskazaniami z opakowania i odbywa się okresowo, w okresach zwiększonego zapotrzebowania (np. w zimie).

na następnych stronach m.in. "vademecum witamin – omówienie najważniejszych dla organizmu witamin, czyli witaminy A, B1, B2, B3, B5, B6, B7, B9, B12, C, D, E i K".

  • «

  • 1

  • 2
  • 3
  • »
  • © Copyright by zdrowe-odżywianie-online.pl 2014-2015
    Wszelkie prawa zastrzeżone

    Kopiowanie treści bez zgody autora zabronione - Regulamin
    O nas – Współpraca
    Kontakt